Archive for the ‘Landelijk gebied’ Category

Dijkversterking drukt op dijklint

woensdag, juni 1st, 2011

Het Waterschap Rivierenland staat voor een grote uitdaging. De Lekdijk moet in het dijkvak Kinderdijk – Schoonhovense veer versterkt worden om een eventuele dijkdoorbraak te voorkomen. De historische lintbebouwing op de dijk moet daarbij zoveel mogelijk gespaard blijven. Aan Bureau Helsdingen de vraag om een cultuurhistorische inventarisatie te maken zodat er een verantwoord plan opgesteld kan worden.

Bij dit project was de opgave van de opdrachtgever zeer concreet. Hierdoor hebben we onze werkwijze goed kunnen toespitsen op de vraag. Bij de inventarisatieronde was het van groot belang om de ligging van de panden ten opzichte van de Lekdijk te betrekken. Dit aspect hebben we terug laten komen in het speciaal ontwikkelde formulier dat per adres is ingevuld. Ook is het cultuurhistorisch waardevolle groen (zoals boomgaardjes, karakteristieke tuinen en hennepakkers) bij de inventarisatie betrokken.

Van de circa 450 adressen bleek een relatief hoog aantal cultuurhistorische zeer waardevol. Veel van het oude dijklint is bewaard gebleven. Tijdens het veldwerk is echter ook gebleken wat het resultaat kan zijn van een dijkverzwaring. Eerdere dijkverzwaringen hebben het dijklint op verschillende plekken onderbroken waarbij soms de oude bebouwing volledig is gesloopt.

De inventarisatie is noodzakelijk in het kader van de m.e.r. (Milieu effect rapportage) en dient om een goede afweging te kunnen maken tussen de technische alternatieven. Per adres is  een overzicht gegeven van de geïnventariseerde waarden en e.e.a. is ook op kaart verwerkt. Bureau Helsdingen is daarom zeer verheugd te merken dat het waterschap Rivierenland het cultuurhistorische aspect tijdig betrekt in de planvorming.

Daglonershuisje gereconstrueerd

donderdag, mei 5th, 2011

In Vlist is in 1992 een daglonershuisje met de oude materialen opnieuw opgebouwd. Om het voor de toekomst te bewaren wilden de eigenaren de formele bestemming bij de gemeente omzetten van ‘recreatiewoning’ naar ‘vaste bewoning’. Op haar beurt vroeg de gemeente om een verantwoording voor deze opwaardering in de vorm van een bouwhistorische verkenning. Bureau Helsdingen heeft deze voor de eigenaren opgesteld.

Het huisje is het beste te zien vanaf de rivier de Vlist. Het grondoppervlak beslaat niet meer dan 30m². Naast de begane grond had het een kleine kelder en een zolderverdieping. Het oorspronkelijke pand was gebouwd voor minvermogende polderwerkers, jagers of landarbeiders van de nabij gelegen boerderij ‘Rust Roest’. Daglonershuizen als deze waren zeer basaal en werden gebouwd op goedkope grond die voor weinig andere doelen konden worden gebruikt. Dit specifieke huisje staat op een klein schiereilandje, ongeschikt voor agrarisch gebruik en dicht bij het werk.

Toen de huidige eigenaren dit pand kochten, was het in zeer slechte staat. Zo slecht dat zij besloten het af te breken en het met de oorspronkelijke materialen opnieuw op te bouwen volgens het originele ontwerp. De gelegenheid is aangegrepen om het pand van moderne gemakken te voorzien. De kelder is bijvoorbeeld vergroot en er zijn dakkapellen aangebracht.

Bij een gereconstrueerd pand is de cultuurhistorische waarde minder goed herkenbaar dan bij een authentiek pand. De historische lading die in het eeuwen oude metselwerk kan zitten verdwijnt wanneer moderne vaklui het nadoen. Hierdoor is de cultuurhistorische waarde echter niet volledig verdwenen. Deze reconstructie geeft immers nog steeds inzicht in de vroegere positie van dagloners in de maatschappij, hun woonomstandigheden en het ontstaan van het omliggende landschap. Dit daglonershuisje maakt de geschiedenis toegankelijk wat cultuurhistorisch zeer waardevol is.

Een dubbele ensemblewaarde

woensdag, maart 30th, 2011

Dat monumentenzorg op meer is gericht dan historische panden alleen, blijkt uit de Quickscan die Bureau Helsdingen heeft uitgevoerd voor de boerderij Buitenoord/Oude Hof te Hei- en Boeicop. Het onderzoek wees uit dat het ensemble van dit adres de grootste historische waarde was. En wel op twee manieren.

De Hei- en Boeicopse weg is een zogenaamd polderlint. Het dateert uit de ontginningsperiode van het gebied. Bijzonder aan deze lintbebouwing is dat het een tweezijdig lint is, aan beide zijden van de weg. De ontginningsstructuur is typerend voor de streek en is hier in tact. De onderzochte boerderij maakt hier duidelijk deel van uit. Het tweede waardevolle ensemble is dat van het erf. Naast de boerderij is er een hooiberg aanwezig, een wagenschuur, een boenstoep met waterloop en een houten schuur. Ook dit ensemble is compleet en in tact.

Omdat het pand zelf redelijk verstoord is met onder andere vergrote vensteropeningen, heeft de ensemblewaarde hier de overhand. Desalniettemin zijn in het hallehuis enkele waardevolle kenmerken aangetroffen. Zo bestaat de constructie uit ankerbalkgebinten die zelfs tot de voorgevel doorlopen; een constructievorm die tot de helft van de 17e eeuw voorkwam. Enkele gebinten zijn van eiken wat na de 17e eeuw door schaarste weinig meer voorkomt.

Met de uitkomst van de quickscan hebben de eigenaren van het pand een preciezer inzicht gekregen in de waardevolle aspecten van hun bezit. Aan de hand hiervan zal de geplande verbouwing op een verantwoorde manier plaats kunnen vinden.

Cultuurhistorische inventarisatie Doetinchem

dinsdag, oktober 12th, 2010

Gedeelte van de cultuurhistorische waardenkaart van het buitengebied van de gemeente Doetinchem.

Voor de ontwikkeling van het landelijk gebied had de gemeente Doetinchem behoefte aan een inventaris van de cultuurhistorie binnen de gemeentegrens. Een dergelijk overzicht van de gebouwde omgeving maakt het mogelijk om tijdig rekening te houden met cultuurhistorie bij het opstellen van bestemmingsplannen en lokale bouwprojecten. In het najaar van 2009 gaf de Gemeente Doetinchem deze opdracht aan Bureau Helsdingen.

Tussen november 2009 en september 2010 hebben we het veldwerk verricht. In de afwisselende landschappen die de gemeente rijk is, hebben we diverse panden aangetroffen met een verhaal. Op enkele adressen is de oude boerderij verworden tot bijgebouw wat soms heeft geleid tot verwaarlozing. Anderen zijn weer schoolvoorbeelden van de omgang met monumentale panden. Een ogenschijnlijk nieuw gebouw verraadde zijn leeftijd door de eikenhouten kozijn van vóór 1750.

Bij de rondgang langs de ruim 1400 adressen is gebruik gemaakt van een formulier dat we speciaal voor deze opdracht hebben opgesteld. Elk hoofd- en bijgebouw is beoordeeld op onder andere typologie, bouwstijl, bouwjaar, gaafheid en ensemblewaarde. Dit heeft per adres geleid tot een score van de cultuurhistorische waarde. Deze zijn ingetekend op de uiteindelijke overzichtskaart waarmee in één oogopslag de cultuurhistorie van Doetinchems buitengebied inzichtelijk is geworden.

Deze inventarisatieopdracht heeft Bureau Helsdingen meer bedreven gemaakt met specifieke thema´s zoals omgang met reconstructies en beoordeling van ´gegroeide´ panden en de interpretatie van verkregen data. Naast vakinhoudelijke ervaring hebben we ons ook kunnen professionaliseren op organisatorisch en logistiek vlak; ervaring die essentieel is bij inventarisaties van deze omvang.

Bouwhistorisch onderzoek bakkeet

woensdag, maart 31st, 2010

In 2009 werd in opdracht van de gemeente Tholen het zomerhuis van de Deehoeve aan de Postweg te Tholen onderzocht. Dit was een bijgebouw van een grote boerderij. Na een brand in de schuur heeft de gemeente besloten om de boerderij te slopen. Door oplettendheid van de archivaris F. van den Kieboom en van M. van Dintel van SCEZ (Stichting Cultureel erfgoed Zeeland) werd het bijgebouw opgemerkt als een oud en bijzonder element. Dat leidde er toe dat de gemeente Tholen besloot dat het gebouwtje niet zomaar en ongedocumenteerd mocht verdwijnen. Bureau Helsdingen kreeg de opdracht voor bouwhistorisch onderzoek, wat werd uitgevoerd volgens de daarvoor geldende Richtlijnen. De hoofdmassa van het gebouwtje is een bakkeet uit ca. 1780 met een grote en brede schouw. Deze ruimte was toegankelijk via een deur in de westgevel zodat er een korte looproute was tussen de boerderij en de bakkeet. Deze bakkeet is aan het eind van de 19de eeuw omgebouwd tot zomerhuis of arbeiderswoning. Daarbij werd de schouw verkleind tot een schouw waar een kachel in kon staan. In het interieur was een lambrisering tot ca. 1 meter hoog voorzien van 19de eeuwse mangaankleurige landschapstegels. Waarschijnlijk rond diezelfde tijd werd een bestaande achterbouw gesloopt en herbouwd van de oude stenen. De manier van metselen is 19de eeuws zoals blijkt uit de hoekoplossingen.